Trendsz, Hard & soft skills

Levensgevaarlijke softwarebug in de elektronische demping van een Volkswagen Scirocco 1.4 TSI. Een willekeurig voorbeeld van gebrekkige softwarekwaliteit. Uit reacties op dit soort gebeurtenissen blijkt één van de oorzaken te liggen in de (gebrekkige) kwaliteit van de ICT’ers, veroorzaakt door de kwaliteit van de ICT-opleidingen. Een gedegen informatica opleiding waarbij kwaliteit en software testen een essentieel onderdeel is, is één van de oplossingen.

Een beurshandelaar in de Verenigde Staten verliest binnen een half uur een slordige vijfhonderd miljoen dollar. Een fout in het algoritme van het beurs handelssysteem zorgde ervoor dat aandelen met verlies werden verkocht. Ook een voorbeeld van software die niet voldeed aan de verwachtingen met vergaande impact. Financiële impact of zelfs het in gevaar brengen van mensenlevens. De voorbeelden zijn overal en makkelijk te vinden.

Probleemstelling

De houding van het bedrijfsleven is ambivalent. Aan de ene kant schreeuwt men om kwalitatief goede software. Daar zijn genoeg redenen voor. Niet alleen de genoemde voorbeelden maar ook toenemende complexiteit in ICT en nieuwe ontwikkelmethodieken die eisen dat er meer aandacht aan softwarekwaliteit wordt gegeven (Agile). Aan de andere kant zie je een probleem ontstaan op het moment dat het om de kwaliteit van de software gaat. Het toetsen van de kwaliteit op (deel)producten gedurende de ontwikkeling is onvoldoende volwassen. Alles is gericht op het halen van de deadline! Bijvoorbeeld, het ‘reviewen’ van opgeleverde software gebeurt niet standaard. Dat leidt tot software die niet aan de gestelde eisen voldoet, slecht ontworpen is, gebouwd is door programmeurs die niet goed weten wat er gebouwd moet worden en onvoldoende getest is. Vervolgens zijn we enorme budgetten kwijt om gedurende de productie bugs op te lossen. Oftewel, het paard wordt achter de wagen gespannen. Om uit deze impasse te komen is de integratie van het onderwerp kwaliteit en software testen in het ICT-onderwijs noodzakelijk.

In het hoger ICT-onderwijs is de aandacht voor softwarekwaliteit en testen nog redelijk beperkt. De focus ligt op het ontwerpen en bouwen van softwareproducten waarbij het testen ondergeschikt is. Reden hiervoor is dat de gedachte heerst dat testen niet tastbaar is en geen concrete producten oplevert. Daarnaast is het wijzigen van curricula een lastig en vaak traag proces. Ook de samenwerking met het bedrijfsleven is nog niet intensief genoeg, ondanks het feit dat diverse partijen aangeven dat samenwerking belangrijk is. Resultante is dat er maar op een minimaal aantal plaatsen in de curricula kennis vanuit het bedrijfsleven geïntegreerd wordt in het onderwijs.

“De focus ligt op het ontwerpen en bouwen van softwareproducten waarbij het testen ondergeschikt is”

Oorzaak en gevolg

Zoals genoemd ligt de oorzaak van het niet geïntegreerd zijn in het hoger ICT-onderwijs van het onderwerp softwarekwaliteit en testen zowel bij het bedrijfsleven als bij de ICT-opleidingen. Resultaat hiervan is dat er in de basis op het gebied van kwaliteit en software testen niets verandert. ‘Failures’ en onderhoudskosten van software neemt niet af en lijkt zelfs toe te nemen. Ook moet het bedrijfsleven relatief veel investeren in basisvaardigheden bij ICT’ers met betrekking tot vaardigheden op het gebied van kwaliteit en testen. Beter zou zijn als dit al binnen het onderwijs wordt afgevangen.

Oplossingsrichting en handvatten

Binnen de vereniging TestNet, een netwerkorganisatie van, voor en door testers, is sinds 2012 een werkgroep actief met als doel te onderzoeken of een academische/HBO-testopleiding in Nederland nodig en gewenst is. De conclusie was al snel getrokken, gezien onder andere de eerder genoemde voorbeelden, dat er meer aandacht aan software testen binnen het onderwijs in Nederland noodzakelijk is. De vraag was lange tijd in welke vorm? Een volledige vier jarige testopleiding, een specialisatie of een minor? Gekoppeld aan bestaande opleidingen? Waarbij het idee was dat op het moment dat een bepaald onderwerp gedoceerd wordt, de student tegelijkertijd geleerd wordt hoe de kwaliteit van het onderwerp kan worden vastgesteld. Een voorbeeld is het ontwerpen van een use case. Men leert, naast het ontwerpen, gelijk hoe deze use case gevalideerd kan worden.

Uiteindelijk is gekozen voor de laatste vorm; het koppelen van test/kwaliteitsonderwerpen aan bestaande onderwerpen. Een belangrijk argument hiervoor is dat de feedback van studenten was dat testen maar incidenteel behandeld wordt gedurende de opleiding. Men had geen weet wat kwaliteit en testen eigenlijk inhield. De werkgroep, bestaande uit docenten en experts uit het werkveld, heeft het concept van de Bachelor of ICT geadopteerd.

De HBO-I stichting heeft in maart 2014 een nieuwe uitgave gepubliceerd van de ICT-domeinbeschrijving, de zogenaamde Bachelor of ICT. Deze domeinbeschrijving dient als functioneel kwalificatiekader voor hogescholen, gericht op de startbekwaamheid van ICT-professionals van de toekomst. De Bachelor of ICT is gebaseerd op het European e-Competence Framework 3.0 (e-CF 3.0) en de zogenaamde Software engineering body of knowledge (Swebok), internationaal erkende standaarden. In deze nieuwe uitgave is extra aandacht besteed aan het onderwerp kwaliteit en testen. Kwaliteit en testen zijn geïntegreerd in alle activiteiten binnen de levenscyclus van software zoals: beheren, analyseren, adviseren, ontwerpen en realiseren, voor alle gedefinieerde architectuurlagen, verspreidt over drie niveaus. De niveaus beschrijven de mate van benodigde kennis voor een bepaalde architectuurlaag binnen een bepaalde stap van de ‘software development life cycle’.

Per architectuurlaag is bekeken welke test- en/of kwaliteitsonderwerpen van belang zijn om te onderwijzen. In de opzet van het curriculum zijn een aantal keuzes gemaakt, te weten:

  • Er wordt niet alleen aan testonderwerpen aandacht geschonken maar aan kwaliteit in de breedste zin.
  • De relevante onderwerpen worden geaggregeerd weergegeven. Testtechnieken worden gesplitst in bijvoorbeeld statische en dynamische testtechnieken. Niet iedere testtechniek wordt daarbij benoemd.

Het ontwikkelde curriculum wordt ondersteund met een literatuurlijst. Dit helpt docenten verantwoordelijk voor de ontwikkeling van de leerstof bij het samenstellen van het onderwijsmateriaal. Het ontwikkelde curriculum is middels verschillende workshops getoetst en gevalideerd. De grootste uitdaging is echter de implementatie van het ontwikkelde materiaal. En daar komen de verschillende werelden bij elkaar. De HBO-I stichting, TestNet en de diverse HBO ICT-opleidingen. Zoals eerder genoemd brengt de HBO-I stichting iedere vier jaar een update van de Bachelor of ICT uit. Parallel aan de activiteiten van TestNet werd door de HBO-I stichting gewerkt aan de update van de Bachelor of ICT. Het door de werkgroep ontwikkelde curriculum is gebruikt om voor het onderwerp kwaliteit en software testen de Bachelor of ICT te updaten. Elementen uit het curriculum zijn overgenomen in de Bachelor of ICT. Ondertussen zijn de eerste resultaten zichtbaar in de diverse curricula, onder andere bij Hogeschool Rotterdam, Hogeschool van Amsterdam, Fontys en Avans.

150401 – Meer aandacht voor testen in hoger ICT-onderwijs – Jos van Rooyen portret

Conclusies en te bereiken voordelen

De kwaliteit van de software is gezien de hoeveelheid (negatieve) voorbeelden nog lang niet op orde. De impact hiervan kan vergaande gevolgen hebben. Financiële en maatschappelijke impact en bovenal impact op (mogelijk) verlies van mensenlevens. Een situatie die steeds nijpender wordt gezien de afhankelijkheid en toenemende complexiteit van ICT. Het is wachten op de grote eruptie. Vergelijk het met een vulkaan. Het kan jaren rommelen en roken maar je weet dat de uitbarsting volgt. Gelukkig kunnen we aan de kwaliteit van de software wel iets doen, in tegenstelling tot een vulkaanuitbarsting.

Een van de antwoorden is integraal ICT-onderwijs. ICT-onderwijs waarbij kwaliteit en software testen een integraal onderdeel uitmaakt. Met de integratie van test/kwaliteit in het ICT-curriculum van het HBO-onderwijs is een flinke eerste stap gezet, op basis van het werk van de werkgroep ‘TestNet HBO-testopleiding’. Een eerste stap omdat de opleidingen het nu moeten adopteren, implementeren en gaan doceren. Daarbij is een goede samenwerking tussen bedrijfsleven en onderwijs een absolute must. Enerzijds om kennis te importeren vanuit het bedrijfsleven en anderzijds om feeling te houden met de praktijk van alle dag.

Waar is behoefte aan? We hebben nog een lange weg te gaan en het zal zeker nog vijf jaar duren voordat daadwerkelijk de eerste, kwaliteitsbewuste ICT’ers van de opleiding afkomen waarbij het kwaliteits-gen is geïnjecteerd. De eerste HBO-instellingen zijn druk doende om test/kwaliteit op te nemen in hun ICT-curriculum. Een prachtige ontwikkeling waar toekomstige generaties de vruchten van kunnen gaan plukken.

Dit artikel is mede tot stand gekomen in samenwerking met Maurice van Haperen, docent informatica aan de Avans Hogeschool.

Schrijf je in voor
de nieuwsbrief

werkenbij overall

Werken bij Bartosz?

Vincent Verhelst

Geïnteresseerd in Bartosz? Dan ga ik graag met jou in gesprek. We kunnen elkaar ontmoeten met een kop koffie bij ons op kantoor. Of tijdens ontbijt, lunch, borrel of diner op een plek die jou het beste uitkomt. Jij mag het zeggen.

Mijn Paarsz